Zaćma – objawy, przyczyny, diagnostyka i leczenie

Czym jest zaćma?

Zaćma, nazywana również kataraktą, jest chorobą oczu polegającą na stopniowym zmętnieniu naturalnej soczewki oka. Soczewka odpowiada za skupianie światła na siatkówce i umożliwia ostre widzenie. Gdy traci swoją przejrzystość, obraz staje się zamazany, mniej wyraźny i trudniejszy do rozpoznania.

Zaćma najczęściej rozwija się powoli i przez długi czas może nie powodować wyraźnych objawów. W miarę postępu choroby dochodzi do pogorszenia ostrości widzenia oraz obniżenia jakości widzenia zarówno z bliska, jak i z daleka.

Zaćma jest jedną z najczęstszych przyczyn pogorszenia widzenia u osób dorosłych, szczególnie po 60. roku życia. Nieleczona może prowadzić do znacznego upośledzenia wzroku.

Jak powstaje zaćma?

Soczewka oka jest przezroczystą strukturą zbudowaną głównie z białek i wody. Wraz z wiekiem dochodzi do zmian w jej budowie, które powodują stopniowe zmętnienie soczewki. Zmiany te utrudniają prawidłowe przechodzenie światła do siatkówki, co skutkuje pogorszeniem widzenia.

Proces powstawania zaćmy jest zazwyczaj związany ze starzeniem się organizmu, jednak może być także wynikiem chorób ogólnoustrojowych, urazów oka, przyjmowania leków lub działania czynników środowiskowych.

Przyczyny zaćmy i czynniki ryzyka

Najczęściej występującą postacią choroby jest zaćma starcza, rozwijająca się jako naturalny proces starzenia. Istnieją jednak inne czynniki, które mogą przyspieszać rozwój choroby.

Do najważniejszych czynników ryzyka zaćmy należą:

  • wiek powyżej 60 lat
  • cukrzyca
  • długotrwałe stosowanie leków sterydowych
  • wysoka krótkowzroczność 
  • przewlekłe stany zapalne oka
  • predyspozycje genetyczne
  • urazy oka
  • promieniowanie ultrafioletowe (UV)
  • palenie papierosów
  • choroby metaboliczne

Zaćma może występować również u dzieci – wówczas mówimy o zaćmie wrodzonej.

Objawy zaćmy

Zaćma rozwija się powoli, dlatego pierwsze objawy mogą być trudne do zauważenia. Z czasem dochodzi do stopniowego pogorszenia jakości widzenia.

Najczęstsze objawy zaćmy to:

  • zamglone lub nieostre widzenie
  • wrażenie patrzenia przez mgłę lub brudną szybę
  • pogorszenie widzenia w nocy
  • nadwrażliwość na światło
  • olśnienia podczas jazdy samochodem, szczególnie nocą
  • pogorszenie rozpoznawania kolorów
  • częsta konieczność zmiany okularów
  • trudności w czytaniu/powrót do czytania bez okularów

W zaawansowanym stadium choroby widzenie może być znacznie ograniczone, co utrudnia codzienne funkcjonowanie.

Diagnostyka zaćmy – jakie badania wykonuje okulista?

Rozpoznanie zaćmy opiera się na badaniu okulistycznym, które pozwala ocenić stopień zmętnienia soczewki oraz wpływ choroby na jakość widzenia.

Leczenie zaćmy

Jedyną skuteczną metodą leczenia zaćmy jest operacyjne usunięcie zmętniałej soczewki i wszczepienie sztucznej soczewki wewnątrzgałkowej.

Nie istnieją krople ani leki, które mogłyby cofnąć rozwój zaćmy.

Czy można zapobiec zaćmie?

Nie ma skutecznej metody całkowitego zapobiegania zaćmie związanej z wiekiem, jednak można zmniejszyć ryzyko jej rozwoju poprzez:

  • regularne badania okulistyczne
  • ochronę oczu przed promieniowaniem UV
  • zdrowy styl życia
  • kontrolę chorób przewlekłych, takich jak cukrzyca i nadciśnienie
  • unikanie palenia tytoniu
  • hamowanie postępu krótkowzroczności

Kiedy zgłosić się do okulisty?

Do okulisty należy zgłosić się w przypadku:

  • pogorszenia ostrości widzenia
  • zamglonego widzenia
  • trudności z czytaniem
  • pogorszenia widzenia po zmroku
  • zwiększonej wrażliwości na światło
  • częstej zmiany okularów

Regularne wizyty kontrolne pozwalają wykryć zaćmę we wczesnym stadium i zaplanować odpowiednie leczenie.